Cội Nguồn Thủy Tổ & Khởi Tích Họ Đỗ (Đậu)
“Cây có cội mới nở cành xanh ngọn, nước có nguồn mới biển rộng sông sâu.”
1. Khởi Tích Dòng Họ Trong Dòng Chảy Dân Tộc
Theo các nguồn thư tịch cổ, ngọc phả đình miếu và văn bia Hán Nôm còn lưu giữ tại nhiều địa phương, dòng họ Đỗ là một trong những dòng họ lâu đời bậc nhất của dân tộc Việt Nam, xuất hiện từ thời sơ khai dựng nước thời các Vua Hùng và các bậc liệt tổ Hùng Vương.
Trải qua các triều đại Ngô, Đinh, Tiền Lê, Lý, Trần, Lê, Nguyễn, con cháu Họ Đỗ luôn giữ vững khí phách trung kiên, vừa cần cù khai hoang lập ấp xây đắp xóm làng, vừa dũng cảm xông pha chiến trận bảo vệ nền độc lập tự chủ của Tổ quốc.
2. Chân Lý Đồng Căn: "Đỗ — Đậu Cùng Một Gốc"
Trong tiến trình lịch sử di dân mở đất về phương Nam, do điều kiện ngữ âm học phương ngữ xứ Nghệ (vùng Hoan Châu, Nghệ Tĩnh) hoặc các biến cố kiêng húy triều đại, một bộ phận con cháu họ Đỗ khi định cư tại Nghệ An, Hà Tĩnh đã đọc chệch và xưng thành Họ Đậu.
Qua hàng trăm năm, các gia phả chi họ tại Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Nam, Thừa Thiên Huế và miền Tây Nam Bộ đều đối chiếu khẳng định: các nhánh Đậu Tộc đều phụng thờ chung các vị Tiên tổ Thủy Thần Họ Đỗ, giữ trọn tình cốt nhục đại đoàn kết keo sơn.
3. Tôn Chỉ Gia Phong & Đức Nghiệp Lưu Truyền
Truyền thống của người Họ Đỗ (Đậu) tựu trung ở ba chữ vàng: CẦN — TRUNG — HIẾU.
- Đạo Khổ Học & Khoa Bảng: Coi việc học là cái gốc tu thân, sản sinh nhiều bậc Trạng nguyên, Bảng nhãn, Tiến sĩ làm rạng rỡ non sông.
- Đạo Y Đức & Cứu Nhân: Nhiều bậc tiền bối giỏi phương thuốc Nam, chữa bệnh cứu người, để lại danh thơm muôn đời.
- Đạo Khai Canh & Đùm Bọc: Đi đến đâu cũng lập trường, dựng đê, cúng ruộng đất giúp dân nghèo, gắn kết tình làng nghĩa xóm.